Muzeum Sztuki Cmentarnej we Wrocławiu

Muzeum Sztuki Cmentarnej we Wrocławiu znajduje się na Starym Cmentarzu Żydowskim przy ul. Ślężnej 37/39. To unikatowe miejsce, będące jedyną zachowaną nekropolią żydowską z przełomu XIX i XX wieku na terenie miasta. Nekropolia działa jako muzeum od 1988 roku, a od 1991 roku formalnie wpisana jest do struktur Muzeum Miejskiego. Miejsce to łączy historię społeczności żydowskiej z wyjątkową sztuką nagrobkową i architekturą sepulkralną, oferując bogatą i głęboko wartościową lekcję historii i kultury.

Co można zobaczyć w Muzeum Sztuki Cmentarnej na Cmentarzu Żydowskim we Wrocławiu?

Historia cmentarza sięga 1856 roku, kiedy odbył się na nim pierwszy pochówek. Nekropolia była użytkowana do 1942 roku, a po zamknięciu przez hitlerowców przez pewien czas służyła jako teren ogrodniczy. W 1945 roku znalazła się w strefie walk o Wrocław, co pozostawiło ślady kul na macewach. W 1975 roku cmentarz wpisano do rejestru zabytków, a w ramach prac konserwatorskich zabezpieczono liczne nagrobki i całą kompozycję zieleni.

Rozległość tej nekropolii jest imponująca — zajmuje około 4,6 hektara i mieści prawie 12 000 nagrobków. Na terenie cmentarza można spotkać prostą formę macew, ale także monumentalne grobowce inspirowane różnymi stylami architektonicznymi: barokowymi, renesansowymi, mauretańskimi, egipskimi, neoklasycystycznymi, modernistycznymi. Widać tu prawdziwy przekrój europejskich tendencji architektonicznych w kontekście żydowskiej społeczności w XIX–XX wieku.

Spacer po cmentarzu to także spotkanie z symbolicznym językiem nagrobków. Złamane drzewo lub kwiat symbolizują tragiczny i nagły koniec życia, dłonie kapłańskie pojawiają się na pomnikach osób pełniących funkcję rabina lub kapłana, a księga oznacza człowieka piśmienniczego, na przykład rabina lub nauczyciela. Nagrobek Dawida syna Szaloma, pochodzący z XIII wieku, to najstarszy znaleziony w Polsce żydowski nagrobek i okaz unikatowy w skali krajowej.

Na cmentarzu spoczywają osoby o ogromnym znaczeniu dla Wrocławia i Europy – profesor Ferdinand Cohn, botanik i pionier mikrobiologii, rabin Tiktin Gedalija, lekarze Hermann i Julius Cohn, poetka Friederike Kempner, matka św. Edyty Stein – Augusta Stein, a także promotorzy kultury, ekonomiści i działacze społeczni.

Ciekawą inicjatywą są spacery z przewodnikiem po cmentarzu odbywające się w niedziele, od maja do września. W sezonie majowym zaczynają się one o godzinie 12, w czerwcu i lipcu o 10, natomiast w sierpniu i wrześniu ponownie o 12. Nie wymagają zapisów – wystarczy zakup biletu wstępu. Trasa spacerowa trwa około dwóch godzin i łączy w sobie aspekt historyczno-architektoniczny z zieloną lekcją przyrody.

Wnętrze cmentarza to także wystawa małej architektury — kaplice cmentarne, dom zarządcy i kwiatowe altany z lat XIX–XX, które razem tworzą kameralną przestrzeń parkowo-artystyczną, będącą rzadko spotykaną w miejskich nekropoliach.

Lekcje muzealne

Muzeum Sztuki Cmentarnej jako oddział Muzeum Miejskiego Wrocławia proponuje dwa tematy zajęć dla uczniów klas 6-8 szkół podstawowych oraz uczniów szkół ponadpodstawowych:

• Historia wrocławskich Żydów — lekcją tolerancji
• Ocalmy pamięć o wrocławskich Żydach z przełomu XIX i XX w.

Największe szanse na zapisanie się w dogodnym dla Państwa terminie są przy zapisie z minimum dwumiesięcznym wyprzedzeniem. Lekcje i warsztaty kosztują 8 zł od ucznia. Opiekunowie nie płacą.

Dlaczego warto przyjechać tu z dziećmi i klasą?

Muzeum Sztuki Cmentarnej to nie tylko miejsce pamięci, ale przestrzeń edukacyjno-artystyczna, w której dzieci uczą się czytać symbole, obserwować formy, dostrzegać związki między sztuką a historią. Zajęcia inspirują do refleksji nad przemijaniem, odpowiedzialnością za pamięć i bogactwem wielokulturowości Wrocławia. Rodzice i nauczyciele zyskują tu gotowe scenariusze edukacyjne, łączące historię, plastyczną analizę form i etykę. Dla młodszych uczestników to okazja do rozwoju tego, co nazywamy wrażliwością społeczną — obcowanie z miejscem kultu, które jest wypełnione historią realnych ludzi. Dzięki temu odwiedziny nabierają znaczenia emocjonalnego, co czyni to muzeum wyjątkowym elementem edukacyjnej wycieczki szkolnej.

Galeria zdjęć

Zdjęcie: Muzeum Miejskie Wrocławia - Tomasz Gąsior

Informacje organizacyjne dla wycieczek szkolnych:

Aktualizacja 16.06.2025

* ceny i godziny otwarcia aktualne na dzień aktualizacji artykułu. Mogą się różnić od rzeczywistych. Przed przyjazdem do lokalizacji zalecamy sprawdzenie tych danych na stronach internetowych obiektu.

Zobacz na mapie jak dojechać do Muzeum Sztuki Cmentarnej we Wrocławiu: